Hémänneke

Beschrijving

Hémännekes zijn onzichtbare plaaggeesten die in de omgeving van Haaksbergen voorkomen en in het moerasland bij Eibergen. Ze verschijnen tijdens donkere nachten en bij ruw stormachtig weer. De wezens zijn vooral te vinden bij kolken, moerassen en beekjes, op de plek waar iemands leven werd verkort.

Omdat ze onzichtbaar zijn, zijn alleen de blauwe vlammetjes te zien die ze in hun handen vasthouden. Deze laten ze op en neer bewegen, en als zo’n vlammetje uitdooft, is er een eentonige stem te horen die ‘hee, hee, hee!’ roept. Vervolgens laat het hémänneke het vlammetje weer zien op een andere plek. Hun geroep lijkt soms ook van heel ver te komen, maar meestal zijn ze toch in de buurt. Als je hun roep beantwoord met ‘hee!’, dan wordt je gelijk door hun gegrepen.

Hoewel ze dus onschuldig klinken, zijn de hémännekes gevaarlijk en wreed. Ze springen bij mensen in de nek of op de rug en maken zichzelf vervolgens steeds zwaarder en zwaarder tot het slachtoffer haast niet meer vooruit kan komen. Het hémänneke kijkt hen ook voortdurend aan over de schouder met gloeiende ogen zoals een kat. Mensen die gegrepen zijn door deze plaaggeest moeten hem dragen tot aan huis, eerder gaan ze niet weg. Ze springen ook weleens op voorwerpen, zoals de steel van een mestvork of in een gereedschapskist, en maken zichzelf dan zo zwaar dat deze niet meer te tillen is. Alleen mensen die een broodmes bij zich hebben, waar nog een kruimeltje brood aan zit, zijn veilig voor het hémänneke en worden met rust gelaten.

Vroeger kwamen de hémännekes ook voor in het Essenerveld, een gebied bij Deventer waar nu de wijk Colmschate ligt. Hier zouden ze hebben rondgespookt met rammelende kettingen terwijl ze herhalend ‘hee!’ riepen. Ze verdwenen nadat er teveel dennenbomen in het veld gingen groeien.

Bronnen

• Te Lintelo, B. (1903). Volksgeloof en volksgebruiken. Driemaandelijksche Bladen II. p. 61.
• Klein Swormink, A.J. (1917). De voormalige Overijsselsche Havezate de Elmink. Driemaandelijksche Bladen XVII. pp. 51-52.
• Elderink, C. (1921). Oet et laand van aleer. pp. 22-23.
• Heuvel, H.W. (~1920). Gids voor Eibergen en Groenlo. p. 32, p. 94.