Basilisk

Beschrijving

De basilisk is een klein maar zeer giftig beestje. Hij is wit gespikkeld en lijkt op een haan met een slangenstaart. Op zijn hoofd vormen de witte spikkels een soort kroon. Hij staat erom bekend zo giftig te zijn dat hij mensen en dieren met zijn ogen kan doden. De vertaling van zijn naam is daarom ook ‘koninkje’ omdat hij het giftigste dier op aarde is. Ook vervuilt hij de lucht met zijn stinkende adem en laat hij daarmee alles in zijn omgeving dood neervallen. Planten, bomen, en zelfs stenen breken door zijn stank.

Gelukkig is de basilisk maar een zeldzame verschijning. Hij kan alleen ontstaan als een oude haan een ei legt in warme mest, gloeiende as of brandend vuur. Volgens sommigen moet dit hanenei daarna ook nog uitgebroed worden door een pad of slang. Het ei van de basilisk heeft overigens ook geen schaal maar een soort stevig vel als omhulsel.

Het bestrijden van de basilisk

Het enige wezen wat het kan opnemen tegen de basilisk, is de kleine wezel. Als er ergens een basilisk de omgeving zit te terroriseren, dan gebruiken mensen een wezel om het monster te verdelgen. Deze wordt gewikkeld in een ruitplant, iets waar de basilisk ook niet goed tegen kan, en vervolgens in het nest van het giftige monster gegooid. De wezel bijt vervolgens de basilisk dood, maar gaat hierbij zelf ook hetzelfde lot tegemoet.

Zodra een basilisk dood is, vormt deze geen gevaar meer. Integendeel, de verpulverde resten hebben zelfs allerlei voordelen. Zo zou een stuk van zijn lichaam slangen uit de buurt houden, en zorgt basiliskpoeder ervoor dat er niks giftigs in huis kan komen. Met dit poeder kan ook zilver worden bestreken zodat het gaat blikkeren als goud.

De basilisk in Friesland

De basilisk heeft meerdere malen toegeslagen in Friese dorpen. Zo werden er in het jaar 452 achttien doden gevonden in een kelder in de buurt van Dokkum. Alle waren door het monster vergiftigd. Uit angst werd er besloten het huis in de vik te steken om zo van de basilisk af te komen. Hij werd daarna ook niet meer vernomen in die omgeving. Wel verscheen er, bijna duizend jaar later, in 1413 bij Aldeboarn weer een basilisk. Toen er in dat jaar een put werd gegraven en water was gevonden, rees er uit het gat zo’n giftige damp dat er alweer achttien mensen om het leven kwamen.

In glasblazerijen kan de basilisk ook ontstaan als hier te lang wordt doorgewerkt. Daarom moet zo’n fabriek altijd het zevende jaar stilstaan. Toch was het eens gebeurd dat een eigenaar zich hier niet aan hield. Hij geloofde niet in het bestaan van de basilisk en liet zijn fabriek het zevende jaar gewoon lekker doorwerken. Meteen verscheen er een basilisk in de kelder van zijn glasblazerij. Dat moest natuurlijk opgelost worden maar niemand durfde het beest te bestrijden, want als ze maar even in zijn ogen keken, dan was het al te laat. Toch kwam er uiteindelijk iemand met de gedachte dat als het monster zichzelf in de ogen keek, dat hij dan ook wel moest sterven. De mensen van de glasblazerij lieten toen een man geblinddoekt de kelder ingaan met een zeer grote spiegel. De basilisk rende naar de man, zag zichzelf in de spiegel, en viel gelijk dood neer. De eigenaar van de glasblazerij had zijn lesje geleerd en liet zijn fabriek nooit meer in het zevende jaar doorwerken.

Bronnen

• Maerlant, J. van, (~1270). Der naturen bloeme.
• Scharlensis, O. (1597). Croniicke ende warachtige beschryvinghe van Vrieslant. fol. 11.
• Winsemius, P. (1622). Chronique ofte historische geschiedenisse van Vrieslant. fol. 231.
• Teenstra, M.D. (1858). Volksvooroordelen en bijgeloof. p. 15.
• Dykstra, W.G. (1895). Uit Friesland’s volksleven van vroeger en later II. p. 200.