Ouwe Beer

Beschrijving

Ouwe Beer is de ziel van een boer die als een klont vuur rondspookt in Soest. Hij komt tevoorschijn zodra het donker is geworden. Vaak wordt hij gezien als een klein dwaallichtje dat in het Soesterveen loopt, en dat vervolgens steeds groter en vuriger wordt totdat het een grote vuurbal is. Mensen moeten uit de buurt blijven van Ouwe Beer omdat het een kwade en gevaarlijke geest is. Hij maakt mensen bang, zweeft over en langs huizen, en trekt voorbijgangers door de sloot. Ook rolt hij achter iedereen aan die hij tegenkomt. Niemand kan hem voor zijn, daarvoor is hij te snel. Ouwe Beer wordt ook gezien op het Vaarderhoogt, bij Het Hart en op De Eng. Als de klok twaalf uur heeft geslagen, gaat hij vanuit De Eng naar de plek waar vroeger de Lazarusberg stond. Overdag houdt Ouwe Beer zich schuil in een holle boomstam in het Soesterveen.

Hij spookt ook in de buurt van Soestduinen, bij een plek die vroeger het Wittemansveentje werd genoemd. Hier verschijnt hij als lichtje dat plots naar boven schiet en richting Soesterberg zweeft. Hij gaat daar ook recht op mensen af, maar verdwijnt daarna wel weer in het bos.

Een gierige boer

Toen Ouwe Beer nog leefde, was hij een rijke maar erg gierige boer. Hij had veel land op de Eng, maar dit was niet genoeg voor hem. Een keer ging hij ’s nachts de stenen van zijn grens verzetten om zo, ongezien, zijn grondbezit uit te breiden. Maar de boer vond dit alsnog niet genoeg. Er volgden meer nachten waar hij steeds weer de keien ging verplaatsen en steeds meer land van zijn buren wegnam. En toch was er nooit iemand die er wat van merkte… tot de dag was aangebroken dat de boer overleed. Ouwe Beer had, vlak voor hij gestorven was, aangegeven dat hij begraven wilde worden op het Vaarderhoogt, in het Veen, maar tijdens het vervoeren van de kist gebeurde er iets vreemds. Toen de mensen zijn kist droegen naar de wagen, was deze zo licht als een veertje, maar zodra hij was neergelegd, werd de kist zo zwaar dat de paarden de wagen haast niet meer vooruit konden trekken. Vermoeid van de inspanning kwamen de paarden aan bij de plek waar Ouwe Beer ten ruste gelegd moest worden. Hij werd begraven op de plek waar hij wilde, maar zijn ziel kon geen rust vinden. Hij moest boeten voor zijn gierigheid en werd als straf veranderd in een flakkerend licht. Nu spookt Ouwe Beer nog steeds rond in Soest, waar hij probeert de grensstenen terug te leggen die hij verzet had. Pas als deze weer op hun oorspronkelijke plek staan, zal hij kunnen rusten.

Verbannen

Een priester heeft hem uiteindelijk verbannen naar de Stompert, een bergje in de buurt van Soesterberg. Ouwe Beer mag wel terugkomen, maar het zal nog een eeuwigheid gaan duren. Ieder jaar, op zijn sterfdag, mag de vuurman één hanentree naar voren doen, maar niet meer dan dat.

Bronnen

• Knoppers, J. (1885). Papieren Bartje. Het leeskabinet. pp. 35-37.
• De Rijk, J.A. (1905). Wandelingen door Gooi- en Eemland en omstreken. p. 189.
• Gewin, E. (1925). Nederlandsch volksgeloof. pp. 42-43.
• Heupers, E. (1979). Volksverhalen uit Gooi- en Eemland en van de westelijke Veluwe I.
• Heupers, E. (1981). Volksverhalen uit Gooi- en Eemland en van de westelijke Veluwe II.
• Heupers, E. (1984). Volksverhalen uit Gooi- en Eemland en van de westelijke Veluwe III.